ATC Hatası Sonucu Çarpışan 2 Uçak

4293

Havacılık tarihinin en korkunç ve en üzücü kazlarından biri Bashkirian Airlines’a ait bir tupolev TU-154M tipi yolcu uçağı ve DHL’ye ait bir Boeing 757-23APF tipi kargo uçağının 35.000 feet’teyken çarpıştığı kazadır. Kazanın bilançosu ağırdır. 71 kişi hayatını kaybetti. Kazanın en kötü yönü, kazada tüm ailesini kaybeden Rus kökenli bir mimarın suçu olmayan Hava Trafik Kontrolörünü öldürmesidir.

Domodedovo Uluslararası Havalimanı’ndan kalkan ve Barcelona Uluslararası Havalimanı’na ulaşmayı planlayan Tupolev ile Bahrain Uluslararası Havalimanı’ndan kalkıp aktarma noktası olan Orio Al Serio Havalimanı’ndan Brussels Havalimanı’na varması için kalkan Boeing, 36.000 feet’te çapraz konumda birbirlerine doğru hiçbir sorun olmadan yaklaşırlar. Aynı anda iki farklı istasyonda görev yapmak zorunda kalan ATC, üzerine binen fazla yoğunluk sebebiyle iki uçağının birbirine çarpışacağını sadece 1 dakika önce fark edebildi. Uçaklarda bulunan otomatik çarpışmayı önleyici sistem olan TCAS (Traffic Alert and Collision Avoidance System), Tupolev uçağına yükselmesi için komut verdiği halde ATC görevlisi alçalmasını söyler, fakat bu sırada Boeing uçağının pilotları ATC ile iletişime geçemez ve TCAS’ın önerdiği alçalma komutunu uygular. Böylece iki uçak aynı rota üzerinde alçalmaya başlarlar. Bir yanda ATC’nin komutu diğer yanda TCAS komutu… Uçaklar 35.000 feet’e kadar alçalır. Gördükleri son şey kendilerine doğru inanılmaz bir süratle gelen dev uçaklardır. Boeing’in kuyruk kısmına çarpan Tupolev’in kokpit kısmı anında uçaktan ayrılır ve hızla irtifa kaybetmeye başlar. Boeing uçağı kuyruğundan hasar almıştır. Ve kısa bir süre sonra oda yere çakılır.

19.3.1 Kazanın Sebepleri Nelerdi?

Kazanın en önemli sebebi ATC’ye mi yoksa TCAS’a mı uyulması gerekliliğidir. Kule ile iletişim her zaman can kurtarmıyor. Bu kaza da uçak ile iletişime geçen ATC görevlisine değil de TCAS sistemine uyulmuş olsaydı bu kaza gerçekleşmeyecekti. Pilotların kafası kime uyulacağı konusunda karışıktır. Çünkü Rus pilotlara göre Rusya’da TCAS değil ATC öncelik olarak alınırmış. Fakat Avrupa ülkelerinde TCAS sistemi öncelikli komut verici olarak kabul görülmüştür.

Kazanın en önemli halkalarından biri de ATC görevlisinin tek başına olması ve diğer ATC görevlisinin arkadaşından aldığı izin ile başka bir oda da uyuyor olmasıdır. Tek ATC görevlisi iki farklı istasyona bakamaz.

Kazadan dakikalar önce ATC, başka bir uçağı iniş için yönlendirmekte ve bu uçağı başka bir ATC’ye yönlendirmek için telefonu kullanamamıştır, çünkü hava sahasını kontrol eden şirket o sıra telefonlarda bakım yapıyorlardı. Communication sisteminin önemini burada da görmekteyiz. Sistemlerin yanlış zaman da bakıma alınması bile ağır sonuçlar doğurmaktadır. Bu durum da ATC’nin yoğunluğunu büyük şekilde arttırmış, diğer duruma müdahele etmesini ertelemiştir. Ayrıca en önemli hatalardan biri; yine aynı şirket ATC’lerin yararlandığı radar sistemine bakım yapmış ve ancak yine ekrandaki görüntülerin geç güncellenmesi ATC işini büyük şekilde zorlaştırmıştır.

  19.3.2. Kazanın Önemli Detayları:

– Kaza sonrası önceliğin TCAS mı yoksa ATC mi olduğu hakkında büyük tartışmalar çıkmıştır. Tartışmalarda kesin olarak şu sonucu varılmıştır. Makinelerin hata yapması insanlara göre daha zordur. Bu yüzden ne olursa olsun TCAS sistemine uyulması ICAO tarafından kararlaştırılmıştır.

– En trajedik detay ise kazada ailesini kaybeden bir Rus mimarın kaza günü görevli olan ATC’yi bıçakla öldürmesidir. Tutuklanan mimar pskolojik gerçekler gösterilerek 3 yıl ceza aldıktan sonra serbest kalmış ve 2008 yılında milletvekili seçilmiştir.

– Düşen rus uçağındaki yolcuların çoğunun UNESCO’nun desteklediği yetenekli çocukların olması ve bu çocukların hepsinin 10.000 metreden serbest düşüşe maruz kalması olayı daha da bir üzücü kılıyor.

– Mahkemeler sonucu kazada hata payının sadece ATC’ye ait olmadığı, o sırada hava sahasından sorumlu şirketteki disiplinsizlikler, yetersizlikler ve sorumsuzluklar nedeniyle en az ATC kadar suçlu bulunmuştur. Ayrıca TCAS ve ATC’nin hangisinin öncelikte olduğu ile kesin bir talimat olmaması nedeniyle ICAO da suçlanmıştır.

– ATC’lerin havacılık için ne kadar önemli olduğu ve Communication konusunda daha bilgili ve eğitimli olmaları gerekliliği anlaşılmıştır.

Doğukan YAVUZ