ICAO-Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı ve Türkiye

724

Havacılık, hata toleranslarının azlığı, kaza-kırım-arıza sonuçlarının ağır olması, ileri teknoloji kullanımının yoğunluğu, stratejik önem taşıması gibi sebeplerle, tüm dünyada devlet denetiminin en yüksek olduğu sektörlerden biridir.

Devletler, havacılığın sağlıklı ve emniyetli şekilde yapılması amacıyla, havacılıkta çalışan personelin niteliklerinden hava araçlarının teknik özelliklerine,  hava alanı şartlarından tehlikeli maddelerin hava yoluyla taşınmasına kadar tüm havacılık konularında detaylı ve iyi tanımlanmış kurallar ve standartlar geliştirmişler, bu kurallara harfiyen uyulmasını sağlamak için de çeşitli organizasyonlar kurmuşlardır. İsmi ve teşkilat yapısı ülkeden ülkeye farklılıklar gösterse de, bu organizasyonlar; o devletin hava sahası içinde gerçekleştirilen her türlü havacılık faaliyeti için Sivil Havacılık otoritesi olarak devleti temsil eder.

Ancak,  havacılığın uçak imalatından uçuş operasyonlarına kadar uluslar arası bir yapısı olması, ülkelerin kendi hava sahaları içersinde geçerli olan kurallar sistematiğinin yetersiz kalmasına yol açmıştır. Örneğin, kendi ülkesinde imalat yapmak üzere yetki almış bir uçak imalatçısı, başka bir ülkenin yerel standartlarına göre imal edilmiş bir aviyoniği geliştirmekte olduğu uçaklarında kullanmak istediğinde, ithal edeceği parçanın milli havacılık standartlarına uygunluğunu ispat etmesi gerekeceğinden, büyük sıkıntılarla karşılaşacak, belki de o parçanın kendi ülkesinde yeniden sertifikasyon sürecinden geçmesi gerekecektir. Bu durum,  devletlerin dikkatlerini milli havacılık kurallarını birbirleri ile uyumlandırılması ihtiyacına çekmiştir.

Aslında havacılığın uluslar arası anlaşmalarla geliştirilmesi konusunda atılan ilk adımlar, oldukça eskiye dayanmaktadır.Paris’te imzalanan hava seyrüseferlerinin tanzimine müteallik anlaşma(Paris Anlaşması) 13 Ekim 1919: Havana’da imzalanan Ticari Havacılık Anlaşması (Havana Anlaşması) 20 Şubat 1928 tarihlidir.Ancak, havacılık faaliyetlerinin ülkeden ülkeye büyük değişiklikler göstermeyen, birbiriyle uyumlu genel standartlara ulaştırılması; özellikle 2.Dünya Savaşı sırasında havacılık sektöründe yaşanan büyük teknolojik gelişmeler sonucunda, hava nakliyatının birden toplam taşımacılığın içinde önemli bir yer edinmesiyle kaçınılmaz bir ihtiyaç haline gelmiştir.

Havacılık kurallarının, tekniklerinin, uygulamalarının milli olmaktan çıkartılarak uluslar arası ölçeğe getirilmesi, uluslar arası geçerliliği olan mantıklı, kabul görecek standartlara ulaşılması için sağ duyulu devletler bir araya gelerek, çeşitli uluslar arası kuruluşlar teşkil etmişlerdir.Bu kuruluşların konularında gösterdikleri üstün faaliyetler sonunda; araştırma, mevzuat geliştirme, sertifikasyon, denetleme ve hava seyrüseferini kolaylaştırma gibi konularda büyük gelişmeler sağlanmış, çok büyük ekonomik kayıplar önlenmiş, işbirlikleri ve ortak uygulamaların artması sonucu daha geçerli ve güçlü emniyet standartlarına ulaşılarak havacılığın daha güvenli ve rahat olması da sağlanmıştır.

Özet olarak ortaya çıkış sebeplerinden yukarda bahsedilen kurumların başında, ICAO gelmektedir.

Sivil Havacılık faaliyetlerinin özellilikle 2. Dünya Savaşı’ndan sonra başlayan ve günümüze kadar önemli ölçüde artmasıyla birlikte söz konusu faaliyetlerin ulusal ve uluslararası özelliklerinin de göz önünde küresel anlamda sektöre özgü bir takım denetleyici ve düzenleyici kuruluşlar oluşturulmuştur.Bu çalışmada söz konusu uluslarar4ası kuruluşların en önemlilerinde olan; Uluslar arası Sivil Havacılık Örgütü, ABD Federal Havacılık İdaresi ve Avrupa Havacılık Otoriteleri Birliği, ulusal kuruluşlardan ise Ulaştırma Bakanlığı ve Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü incelenecektir.Bu organizasyona üye olabilmenin en önemli koşulu BM üyesi olmak veya BM’ den onay almaktır.Bugün itibariyle ICAO’nun üye sayısı 193 tür.Organizasyonun resmi dilleri İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Rusça, Çince ve Arapça’dır.En yetkili organı, tüm üye ülkelerin temsil edildiği asamble ve bunun altındaki 33 üyelik konseyidir.

Uluslar arası Sivil Havacılık Örgütü Chicago Konvansiyonuna (7 Aralık 1944) imza atan 52 ülke tarafından Birleşmiş Milletler kuruluş kararnamesinin 43. maddesine dayanarak 4 Nisan 1947 tarihinde ICAO kurulmuştur.Aynı yılın Ekim ayında ise, Birleşmiş Milletlerin yasal havacılık organı olarak kabul edilmiştir.Türkiye 20 Aralık 1945’te ICAO’ya katılmıştır.Merkezi Kanada, Montreal’dir.Ayrıca Bang-Kok, Kahire, Dakar, Lima, Mexico City, Paris ve Nairobi de 7 bölge ofisi bulunmaktadır.

ICAO, Birleşmiş Milletlere bağlı, hava taşımacılığıyla ilgili uluslar arası standartları ve güvenlik, emniyet ve verimlilik için gerekli olan düzenlemeleri yapan ve anlaşmaya taraf 193 ülke arasındaki sivil havacılıkla ilgili her konuda aracılık görevini üstlenen bir kuruluştur. ICAO, uçak işletmeciliği ile ilgili her türlü uluslar arası standardı geliştirmekte, düzenlemekte ve kabul etmekte, gerekli tesislerin kurulmasına ve hizmetlerin sağlanmasına yardım etmekte, hükümetlerle birlikte çalışarak bölgesel hava seferleri planları oluşturmakta ve hava güvenliği ile ilgili standartları belirlemekte, toplum sağlığı, göç ve gümrük ile ilgili formaliteleri düzenlemekte, ülkelerin ICAO standartlarını yerine getirebilmelerine yardımcı olmak amacıyla teknik yardımlarda bulunmakta, dünya havacılık istatistiklerini düzenlemekte ve yayımlamakta, uluslar arası hava hukuku anlaşmalarını yürütmekte, sivil havacılıkla ilgili çalışmaların çevre üzerindeki etkilerini incelemektedir.