Uçaklarda İniş ve Kalkış – (Bunları Kesinlikle Bilmelisiniz!)

24075

Uçak, havada uçabilen bir araç. Diğer uçucu araçlardan olan balon, zeplin ve helikopterden ayrılan en önemli tarafı taşıma kuvvetinin kanatları aracılığıyla sağlanmasıdır. Hezarfen Havacılık Dergisi tarafından hazırlanan bu yazıda Uçaklarda İniş ve Kalkış konusunu detayları ile öğreneceksiniz.

İnsanlarda, kuşlar gibi uçmak arzusunun başladığı çok eski tarihlerden beri yapılan çeşitli uçma girişimleri bir tarafa bırakılırsa asıl anlamda ilk uçuşlar 20. yüzyılda gerçekleştirildi. Yerçekimi kuvvetini mekanik enerjiyle yenme prensibine dayanan uçaklar kısa zamanda hızla gelişti. Planör, helikopter ve otojir tipi uçuş araçları da uçağın havada kalma prensibine dayanır. Kaldırma kuvveti uçan aracın sahip olduğu mekanik enerji vasıtasıyla kanat denilen kaldırma yüzeylerinde meydana gelir. Balon ve zeplinlerdeyse kaldırma kuvveti, havadan hafif gazların hava içinde yükselmesiyle oluşur.

İlk uçuşlarda ancak saatte 20-25 km, 1935’lerden sonra ise yüzlerce km hızlara çıkılabildi. Uçağın havada kat edebildiği mesafe, yani menzili ve çıkabildiği maksimum yükseklik (irtifa) ilk zamanlarda çok düşüktü. Gelişen teknolojiye paralel olarak menzil yirmi bin km’nin üstüne, irtifa ise on bin metreye kadar çıktı. Bunlara paralel olarak uçakların ağırlığı da süratle arttı. İlk zamanlar kg’la ifâde edilirken artık tonlarla ifade edilmektedir.

Kalkış
Uçaklar kalkması için hava meydanında uçuşları yöneten uçuş kulesinden mutlaka kalkış izni alırlar. İzin aldıktan sonra piste girip pisti ortalarlar, kalkışı kolaylaştıracak sabit kanatların parçaları olan flapları gereği kadar açarlar. Pilot, uçaktaki pedastalı ileri iter. Bu kol gaz koludur. Uçak kalkış hızına ulaştığında pilot levyeyi veya flight stick’i kendine doğru çekerek İrtifa dümeni’ni kalkış pozisyonuna getirir ve uçağın kalkması saglanır. Kalkış hızı uçakların türlerine ve yüklerine göre değişir. Uçak havalandıktan hemen sonra kapanabilir iniş takımları kapatılır, sürate bağlı olarak flaplar kademeli olarak kapatılır. İniş takımları ve flaplara yarattığı geri çekme kuvvetindeki azalmaya bağlı olarak uçaklar havada daha az yakıt harcar.

İniş
Pilot ilk önce ineceği pistin kulesinden izin alır. Pisti ortalar. Tekerlerini kapalı ise açar. Daha önce uçuş bilgisayarı ya da landing tabloları vasıtasıyla hesaplanan iniş hızının yaklaşık 5-15 knot fazla hızla piste yaklaşırlar. Hızını düşürdükten sonra flap adı verilen, kanadın alanını artıcı kapaklar açılır. Bu uçağın daha düşük hızlarda havada tutunmasını sağlar ve iniş mesafesini kısaltır. Yere indikten sonra spoiler adı verilen kanat üzerindeki kapakları açarak ucagın yere basma gucu arttırılır (downforce). Kuleden aldıgı pin e yani park yerine gider ve güvenlik önlemlerini alır.