Uçaklardaki İnanılmaz Statik Elektrik

Ayağınızda deri bir ayakkabıyla halıda yürüyün. Ardından kapının metal koluna dokunun. 'Çat' sesiyle birlikte elinizde bir elektrik şokunu hissedeceksiniz.

3172

Ayağınızda deri bir ayakkabıyla halıda yürüyün. Ardından kapının metal koluna dokunun. ‘Çat’ sesiyle birlikte elinizde bir elektrik şokunu hissedeceksiniz. Uzmanlar statik elektrik olarak adlandırılan bu şokun yaklaşık bin 500 veya 2 bin volt civarında olduğunu belirtiyorlar. Bu insan vücudunu pek rahatsız etmiyor. Ama uçaklarda oluşan statik elektriğin sonuçları biraz daha tehlikeli. Uzun uçuşlarda vücudunuz yaklaşık 15 bin voltluk statik elektrikle yüklenebilir. İlk anda bu size bir şey yapmaz. Ama bir metal cisme dokunduğunuzda boşalan elektrikle eliniz, üzerine çekiçle vurulmuşcasına acıyabilir.

STATİK YÜK ARTIYOR

Kabinlerin modernleşmesiyle birlikte elektro-statik yük giderek artıyor. Kişisel ekranlar, bunların kontrollerini sağlayan kumandaları, kabinin altından geçen kablolar ve üstteki okuma ışıkları statik elektriğin kaynaklarından bazıları. İşin ilginç kısmı statik elektriği oluşturan bu aletler kabinlerde giderek yaygınlaşarak standart donanım haline geliyor. Boeing’in yaptığı araştırmaya göre B737’lerin yüzde 30’unda, B757’lerin de yüzde 50’sinde bu tür elektronik sistemler yoğun olarak kullanılıyor. Aynı oranlar Airbus Endüstri’nin imalatı uçaklar için de geçerli. Havayolları kabinde sürekli yeni şeyler istiyorlar ve bunların çoğu elektrikle çalışıyor.

Statik yükün uçağa da büyük zararı oluyor. Kokpitte bulunan ve çok hasas olan uçuş bilgisayarı, radar veya kabindeki kişisel ekranlar çok sık statik elektrik nedeniyle arıza yapıyor. Boeing’e gelen bu tür şikayetlerin değerlendirilmesi sonrasında en çok şikayete, uzun menzilli uçuşların yapıldığı B747 ve 767 tipi uçaklarda rastlandığı ortaya çıktı. İmalatçı şirket konuyla ilgili hemen bir araştırma başlattı. Dijital yolcu kontrol ünitesi adı verilen ve kişisel ekranları kontrol eden ünitelerde yapılan ölçümlerde B767’lerde 5 bin volta, B747’lerde ise 10 bin voltun üzerinde statik elektriğe rastlandı. Ancak uzmanlar yapılan ölçümlerin standart kabinlerde gerçekleştirildiğine dikkat çekiyorlar. Modern yolcu kabinlerine konan ek teçhizatlar ve diğer malzemelerle birlikte statik elektrik yükü giderek artıyor ve 17 hatta 25 bin volta kadar çıkıyor.

ÖZEL TEST UÇUŞU

Tehlikenin boyutları karşısında Boeing yolcu üzerindeki statik elektriğin azaltılması için bir çalışma başlattı. Bir B767-300 uçağıyla 5 saatlik uçuş sırasında özel ölçümler gerçekleştirildi. Test öncesinde tüm deneklerin statik elektrik oranları yerde ölçüldü. Uçuş sırasında ölçümler tekrarlandı. Kabin ısısı değiştirildi, denekler üzerinde hem otururken hem de yürürken ölçümler yapıldı.

Araştırmaların sonucunda yün ve sentetik malzemelerden yapılmış elbise giyenlerin daha çok statik elektrik yükü altında olduğu saptandı. Bu tür elbiseleri kullananlar yaklaşık 15 bin voltluk statik elektriğe maruz kalabiliyor.

Test öncesinde uçak üzerinde bulunan nem oranı yüzde 68’di. Deneklerin tümü pamuklu giyecekler ve spor ayakkabıları giymişti. Uçuştan önce yapılan ölçümlerde her bireyin statik elektrik düzeyi yaklaşık bin volt civarında olduğu bulunmuştu. Uçak 5 saatlik uçuş sonrasında inişe gelirken nem oranı yüzde 6’ya düşmüş, denekler üzerindeki statik elektrik yükü ise 4 bin volta çıkmıştı.

SUÇLU HALI

Uzmanlara göre statik elektik yükü, yolcunun koltuğuna ne kadar oturduğu, nasıl yürüdüğüyle orantılı. Özellikle kabinde yürümenin statik elektrik yükünü arttırdığını belirten uzmanlar, bunun nedenini kabin yer döşemesi olarak kullanılan halılara bağlıyorlar. Ayrıca ölçümler sonrasında kabinde tek kontrol altına alınabilen şeyin halılar olduğu ortaya çıktı. Naylondan yapılan halılar yün olanlara oranla daha çok elektrik oluşturuyorlar. Yünlü halılarda nem oranı düşük olduğu için kuru ortamlarda daha az statik elektirik yükü oluşturuyor. Halılarla ilgili yapılan denemeler sırasında özel ortamlarda yün halı üzerindeki statik elektrik oranı 4 bin volt olarak belirlendi. Nem oranının düşürülmesi ve diğer faktörlerin değiştirlmesiyle birlikte statik elektriğin 21 bin volta kadar çıktığı saptandı.

Uçakların kabinlerinde değişik türlerde halı kullanılıyor. Bu halıların geç tutuşma gibi belirli standartlar içinda olması gerekiyor. Havayolları, halı seçimlerinde ağırlık, maliyetler, çabuk temizlenebilmesi gibi bazı faktörlere dikkat ediyor. Özellikle en çok kullanılan koridor halıları 4-6 haftada bir değiştirilerek temizlemeye gönderiliyorlar. Sentetik halılar ucuz olması ve kolay temizlenebilmesi nedeniyle tercih ediliyor. Ancak bu durum kabindeki statik elektiriğin artmasına da neden oluyor. Yün halılarda statik elektrik oluşumu az olmasına rağmen ağır ve temizlikleri de daha zor.

ANTİ STATİK KABLO

Halılardaki statik elektriğin azaltılması için özel yöntemler bulunuyor. Bu yöntemlerden biri de halının altına statik yükü azaltıcı özel anti-statik kablolar konulması.Bu kablolar yardımı ile biriken elektrik alınıyor,daha doğrusu azaltılıyor. Ayrıca sentetik halı üretimi sırasında yüzde 5 oranında pamuk kullanılması statik yükü düşüyor. Aynı yöntem bilgisayarların çok fazla olduğu ofislerde de kullanılıyor.

Boeing, B777’lerde özel bir halı üretimi gerçekleştirdi. Yün halılar özel bir dokuma sistemi yardımıyla imal edilerek ağırlığı yarı yarıya azaltıldı. Bu dokuma tekniği ayrıca maliyetleri de yüzde 10 oranında azalttı.

Kabinde gerçek anlamda statik elektriği azaltmak çok zor. Ancak çalışmalar bu yükün azaltılması konusunda önemli aşamalar kaydetti. Alınan önlemler sayesinde artık yolcular çok daha rahat ve çarpılma riskini daha az yaşayarak seyahat edebilecekler.

STATİK ELEKTRİĞİ AZALTMA YOLLARI

Sorunsuz bir yolculuk için uçuş öncesinde vücuttaki statik elektrik yükünü azaltmakta yarar var. Bunun için seyahate çıkmadan evde topraklama yapabilirsiniz. En iyi topraklama yollarından biri kalorifer radyotörlerine dokunmak. Demire ileteceğiniz statik elektirik bu yolla topraklanıyor. İkinci metod ise çıplak ayakla toprakta yürümek. Uçuşta sentetik ve yünlü giysilerden kaçınmanız statik elektiriğin azaltılmasını sağlıyor.Kaynak: Kokpit.aero